Fytoplankton

Fytoplankton zijn in het water zwevende algen. Het is een belangrijke soortgroep in het ecosysteem, omdat het voedsel is voor veel dieren, zoals mosselen. Rijkswaterstaat meet het fytoplankton als indicator voor de waterkwaliteit.

Inhoud:

Informatiebehoefte

De belangrijkste kaders voor het fytoplanktonmeetnet zijn de Kaderrichtlijn Water  (KRW), de Kaderrichtlijn Marien (KRM), de Exotenrichtlijn en de Zwemwaterrichtlijn. Daarnaast zijn er afspraken gemaakt in de riviercommissies en in Ospar om de gegevens die voor de KRW en KRM worden verzameld te rapporteren en met elkaar uit te wisselen. Die afspraken behelzen geen extra monitoring. De monitoring voor exotenrichtlijn is nog niet uitgewerkt en verplicht.

Operationele eisen en parameters

Zowel de soortsamenstelling als de abundantie van zwevende algen worden gemeten. Op Noordzee worden momenteel alleen Phaeocystisbloeien gemeten. In het verleden is op de Noordzee ook de soortensamenstelling gemeten. In de nabije toekomst zal ook de verhouding tussen exoten en niet-exoten worden gemeten. Voor abundantie wordt het chlorofyl-a gehalte gemeten.

Voor de zwemwaterrichtlijn wordt alleen de concentratie blauwalgen op zwemwaterlocaties gemeten.

Meetstrategie

Op verreweg de meeste meetlocaties van het chemisch meetnet wordt ook chlorofyl gemonsterd. Het aantal locaties voor gegevensverzameling voor soortsamenstelling in het biologisch meetnet is veel kleiner.

Momenteel (februari 2018) wordt een nieuwe strategie uitgewerkt waarbij op een select aantal meetlocaties de soortsamenstelling wordt bepaald voor ‘vinger aan de pols’ van eutrofiëringseffecten en voor de verhouding exoot-niet exoot. De Phaeocystisbemonstering vervalt dan.

Blauwalgconcentraties worden alleen bepaald op risicolocaties. Dat betreft ca. 10%  van de zwemwaterlocaties.

Bemonstering van fytoplankton gebeurt met een steekbuis

Bemonstering van fytoplankton gebeurt met een steekbuis

De meetstrategie van MWTL fytoplankton staat in een samenvattende tabel.

Startjaar

Zoute wateren 1990, zoete wateren 1992. In het zoete water zijn de eerste jaren abundantie analyses en soortensamenstelling analyses uitgevoerd. De wijze van analyseren is in de loop der tijd aangepast aan de nieuwe inzichten. Er is daarom voor gekozen om vanaf 2004 de data op te slaan in Aquadesk en die via Waterinfo te ontsluiten (zie onder). Dat betekent dat de data vanaf 2004 tot op dit moment met elkaar vergelijkbaar is en geschikt is voor bijvoorbeeld trendanalyses.

Gegevensbeheer en ontsluiting

De oude gegevens (1990 - 1999)  van het zout water fytoplankton meetnet zijn opgeslagen in de RWS database DONAR en zijn opvraagbaar via het tabblad Download data. Deze data hebben wel een mindere kwaliteit dan de meer recente data.

De zoet water data van 1992 tot 2004 staan bij Rijkswaterstaat op een schijf en zijn moeilijker te ontsluiten. Het betreft ongeveer 65.000 regels. Het is de vraag of deze data nog bruikbaar zijn gezien de kwaliteit van de determinaties en de gehanteerde telprotocollen.

De data vanaf 2000 van zout water fytoplankton beheert Rijkswaterstaat in Aquadesk. Ook de data van zoet water fytoplankton zit vanaf 2004 in Aquadesk. U verkrijgt deze data via Waterinfo en vervolgens te klikken op 'download meer data', het tabblad 'alle groepen' te selecteren en dan op de parametergroep 'Fytoplankton' te klikken. Vervolgens kiest u de soorten waarvan u de data wilt hebben (eventueel kunt u in het zoekveld filteren op groep of parameter), kiest u het gewenste tijdvak en selecteert u de locaties op de kaart of in de lijst. Na invullen van uw e-mail adres krijgt u de data toegezonden als een csv-file (die u in Excel kunt openen).

WAARSCHUWING: In de lijst staan meer dan 700 soorten algen. Als u al die soorten in één keer opvraagt, krijgt u een foutmelding bij de download. Als u maximaal ongeveer 100 tot 150 soorten selecteert moet het wel goed gaan. Rijkswaterstaat werkt aan het oplossen van dit probleem.

De data, die u kunt downloaden op Waterinfo, kunt u ook opvragen via de bijbehorende webservice. Zie de Software User Manual voor het gebruik van deze webservice. Meer informatie over het verschil tussen een webservice en een internetsite.


Aanvullende informatie

Jaarrapportages marien

Ieder jaar wordt van de monitoring een rapport geschreven met informatie over de methode van bemonsteren en analyse en soms de opvallende resultaten.

Trends en KRW-toetsing zoet water

In de zoete rijkswateren wordt fytoplankton onder meer gemonitord voor de Kaderrichtlijn Water. Sinds 2015 wordt ook digitaal gerapporteerd over opgewerkte data van fytoplankton in Excel-format. Hierin vindt u:

  • van chlorofyl a: trends, maandgemiddelden, jaargemiddelden en jaarmaxima per KRW waterlichaam
  • EKR's (= Ecologische Kwaliteits Ratio) per KRW waterlichaam